Öne çıkanlar
- İlkyardım Yönetmeliği md. 19'a göre az tehlikeli işyerlerinde her 20, tehlikelide her 15, çok tehlikelide her 10 çalışana 1 ilk yardımcı zorunludur.
- Küsuratlı sonucu bir üst tam sayıya tamamlayın; ÇSGB rehberindeki örnekte 65 çalışanlı çok tehlikeli bir inşaat firmasına 7 ilk yardımcı düşer.
- Destek elemanı oranları (50, 40, 30) söndürme, kurtarma ve koruma ekipleri içindir; ilk yardım ekibi bu oranlarla hesaplanmaz.
- İlkyardımcı belgesi 3 yıl geçerlidir ve 27 Aralık 2025'ten beri güncelleme eğitimi belgenin bitiş tarihinden önceki 3 ay içinde alınmalıdır.
- Kanun ekiplerin her zaman hazır olmasını istediği için ilk yardımcıları vardiyalara, binalara ve katlara dağıtın, izinler için yedek belirleyin.
İlkyardım Yönetmeliği'nin 19. maddesine göre ilk yardımcı sayısı işyerinin tehlike sınıfına bağlıdır: az tehlikeli işyerlerinde her 20 çalışan için 1, tehlikeli işyerlerinde her 15 çalışana kadar 1, çok tehlikeli işyerlerinde her 10 çalışana kadar 1 ilk yardımcı bulundurmak zorunludur. Küsuratlı sonucu bir üst tam sayıya tamamlayın; çalışan sayısı oranın altında kalsa da en az 1 ilk yardımcı gerekir.
Tehlike Sınıfına Göre İlk Yardımcı Sayısı Tablosu
Oranlar, Sağlık Bakanlığı'nın 29 Temmuz 2015 tarihli ve 29429 sayılı Resmî Gazete'de yayımlanan İlkyardım Yönetmeliği'nin 19. maddesinde yer alır. Madde “İş sağlığı ve güvenliği kapsamında” diye başlar; bu nedenle oranlar kamu ya da özel ayrımı olmadan 6331 sayılı Kanun kapsamındaki işyerlerinde uygulanır. Madde, 2020 ve 2025 değişikliklerinden sonra da aynı kalmıştır.
| Tehlike sınıfı | Yönetmelikteki ifade (md. 19/1) | Pratikteki karşılığı |
|---|---|---|
| Az tehlikeli | her 20 çalışan için 1 ilkyardımcı | 1-20 çalışana 1, 21-40 çalışana 2, 41-60 çalışana 3 |
| Tehlikeli | her 15 çalışana kadar 1 ilkyardımcı | 1-15 çalışana 1, 16-30 çalışana 2, 31-45 çalışana 3 |
| Çok tehlikeli | her 10 çalışana kadar 1 ilkyardımcı | 1-10 çalışana 1, 11-20 çalışana 2, 21-30 çalışana 3 |
Yönetmelik bu sayıları “bulundurması zorunludur” diye bağlar, yani tablo bir alt sınırdır. 6331 sayılı Kanun'un 11. maddesi de ilk yardım konusunda eğitimli “yeterli sayıda” kişi görevlendirmenizi ister. Birden fazla binası olan, ziyaretçi yoğun ya da uzak sahalarda çalışan işyerlerinde tablodan fazlası gerekebilir.
Çalışan sayısına göre hızlı bakış
Aşağıdaki değerler, küsuratı bir üst tam sayıya tamamlayan hesapla bulunmuştur. Az tehlikeli sütunu bu güvenli yorumla doldurulmuştur; gerekçesi bir sonraki bölümde.
| Çalışan sayısı | Az tehlikeli | Tehlikeli | Çok tehlikeli |
|---|---|---|---|
| 1-10 | 1 | 1 | 1 |
| 11-15 | 1 | 1 | 2 |
| 16-20 | 1 | 2 | 2 |
| 25 | 2 | 2 | 3 |
| 30 | 2 | 2 | 3 |
| 40 | 2 | 3 | 4 |
| 50 | 3 | 4 | 5 |
| 75 | 4 | 5 | 8 |
| 100 | 5 | 7 | 10 |
| 150 | 8 | 10 | 15 |
| 200 | 10 | 14 | 20 |
| 250 | 13 | 17 | 25 |
| 500 | 25 | 34 | 50 |
Hesap Nasıl Yapılır, Küsurat Nasıl Yuvarlanır?
Çalışan sayısını tehlike sınıfının oranına bölün: az tehlikelide 20'ye, tehlikelide 15'e, çok tehlikelide 10'a. Sonuç tam sayı değilse bir üst tam sayıya tamamlayın. Örneğin tehlikeli sınıfta 47 çalışan için 47 ÷ 15 = 3,13 çıkar ve en az 4 ilk yardımcı gerekir; 3 kişiyle kalan 2 çalışan karşılıksız kalır.
- 1Tehlike sınıfını doğrulayın. Sınıf, işyerinde yürütülen asıl işin NACE koduna göre İş Sağlığı ve Güvenliğine İlişkin İşyeri Tehlike Sınıfları Tebliği'nin ekindeki listeden belirlenir. Ayrıntılar için işyeri tehlike sınıfları yazımıza bakabilirsiniz.
- 2Çalışan sayısını netleştirin. 6331 sayılı Kanun çalışanı, statüsüne bakılmaksızın işyerinde istihdam edilen gerçek kişi olarak tanımlar. Kadrolu, sözleşmeli ya da kısmi süreli ayrımı yapmadan işyerinde istihdam edilen herkesi sayın.
- 3Oranla bölüp yukarı yuvarlayın. Formül: çalışan sayısı ÷ oran (20, 15 veya 10), küsurat bir üst tam sayıya.
- 4Sonucu dağıtın. Bulduğunuz sayıyı vardiyalara, binalara ve katlara yayın.
- 5Yedek belirleyin. İzin, rapor ve işten ayrılmalar için en az bir yedek ilk yardımcı planlayın.
Küsurat neden yukarı yuvarlanır?
Yönetmelikte ayrı bir yuvarlama maddesi yoktur. Tehlikeli ve çok tehlikeli sınıftaki “her 15 (10) çalışana kadar 1” ifadesi, eşiği aşan her yeni çalışan grubunun bir ilk yardımcı daha gerektirdiği anlamına gelir. ÇSGB İş Sağlığı ve Güvenliği Genel Müdürlüğü'nün Acil Durum Planı Hazırlama Rehberi'ndeki örnekte de 65 çalışanlı, çok tehlikeli sınıftaki bir inşaat firması için ilk yardım ekibi 7 kişi olarak gösterilir (65 ÷ 10 = 6,5).
Az tehlikeli sınıfta metin “her 20 çalışan için 1” der. Bu ifadeyi aşağı yuvarlayarak okursanız, örneğin 39 çalışana tek ilk yardımcı ayırırsanız, bir kişiye oranın neredeyse iki katı çalışan düşer. Aynı yukarı yuvarlama mantığını bu sınıfta da uygulamak güvenli yoldur.
Üç Hesaplama Örneği: Ofis, Fabrika ve Şantiye
Aşağıdaki üç örnek, aynı formülün farklı tehlike sınıflarında nasıl uygulandığını gösterir. Her örnekte önce yasal asgari sayıyı, sonra pratikte önerilen dağılımı bulacaksınız.
Örnek 1: 46 çalışanlı ofis (az tehlikeli)
İstanbul'da iki katta çalışan, NACE koduna göre az tehlikeli sınıfta yer alan bir muhasebe ve danışmanlık ofisi düşünün. Çalışan sayısı 46.
- Hesap: 46 ÷ 20 = 2,3
- Sonuç: en az 3 ilk yardımcı
- Dağılım: her kata en az 1 kişi, üçüncü kişi öğle arası ve fazla mesai düzenine göre
Örnek 2: 130 çalışanlı, iki vardiyalı fabrika (tehlikeli)
Bursa'da, NACE koduna göre tehlikeli sınıfta yer alan bir tekstil fabrikası gündüz vardiyasında 80, gece vardiyasında 50 kişi çalıştırıyor. Hesabı önce toplam çalışana, sonra her vardiyaya göre yapalım.
| Hesap | İşlem | Sonuç |
|---|---|---|
| Toplam çalışana göre asgari | 130 ÷ 15 = 8,67 | 9 |
| Gündüz vardiyası | 80 ÷ 15 = 5,33 | 6 |
| Gece vardiyası | 50 ÷ 15 = 3,33 | 4 |
| Vardiya bazlı toplam | 6 + 4 | 10 |
Yönetmelik vardiya bazında ayrı bir hesap öngörmez, toplam çalışana göre asgari sayı 9'dur. Ancak 9 kişiyi iki vardiyaya nasıl bölerseniz bölün, vardiyalardan biri her 15 çalışana bir ilk yardımcı oranını sağlayamaz. 6331 sayılı Kanun ekiplerin her zaman hazır bulunmasını istediği için her vardiyayı kendi çalışan sayısıyla hesaplamak (6 + 4 = 10) güvenli çözümdür.
Örnek 3: 65 çalışanlı şantiye (çok tehlikeli)
Bu örnek, ÇSGB'nin Acil Durum Planı Hazırlama Rehberi'ndeki hesapla aynıdır. Rehber inşaat sektörünü çok tehlikeli sınıfta gösterir; söndürme, kurtarma ve koruma ekiplerini İşyerlerinde Acil Durumlar Hakkında Yönetmelik'in 11. maddesine, ilk yardım ekibini İlkyardım Yönetmeliği'ne göre hesaplar.
| Ekip | Dayanak | Oran | Kişi |
|---|---|---|---|
| İlk yardım ekibi | İlkyardım Yönetmeliği md. 19 | her 10 çalışana kadar 1 | 7 |
| Söndürme ekibi | Acil Durumlar Yönetmeliği md. 11 | her 30 çalışana kadar 1 | 3 |
| Kurtarma ekibi | Acil Durumlar Yönetmeliği md. 11 | her 30 çalışana kadar 1 | 3 |
| Koruma ekibi | Acil Durumlar Yönetmeliği md. 11 | her 30 çalışana kadar 1 | 3 |
İlk yardım ekibi, diğer ekiplerin her birinin iki katından fazladır. Destek elemanı oranıyla hesap yapan bir işveren ilk yardım ekibini 3 kişide bırakır ve 4 ilk yardımcı eksik kalır.
İlk Yardımcı ile Destek Elemanı Aynı Şey mi?
Kısmen. 6331 sayılı Kanun destek elemanını önleme, koruma, tahliye, yangınla mücadele ve ilk yardım gibi konularda özel olarak görevlendirilen kişi olarak tanımlar; ilk yardım ekibindekiler de bu tanıma girer. Fark sayıda ve belgededir: ilk yardım ekibi İlkyardım Yönetmeliği'ne göre 20, 15 ve 10 oranlarıyla ve ilkyardımcı belgeli kişilerle kurulur.
| Konu | İlk yardım ekibi | Söndürme, kurtarma ve koruma ekipleri |
|---|---|---|
| Sayının dayanağı | İlkyardım Yönetmeliği md. 19 | İşyerlerinde Acil Durumlar Hakkında Yönetmelik md. 11 |
| Az tehlikeli | her 20 çalışan için 1 | her 50 çalışana kadar 1 |
| Tehlikeli | her 15 çalışana kadar 1 | her 40 çalışana kadar 1 |
| Çok tehlikeli | her 10 çalışana kadar 1 | her 30 çalışana kadar 1 |
| Aranan yeterlilik | Geçerli ilkyardımcı belgesi | Konusuna uygun donanım ve eğitim |
| 10'dan az çalışan | Oran aynen uygulanır, en az 1 kişi | Üç ekip için en az 1 destek elemanı yeterli |
ÇSGB rehberi bu ayrımı açıkça yapar: Acil Durumlar Yönetmeliği'nin 11. maddesinin beşinci fıkrası, ilk yardım ekibinin sayısı için İlkyardım Yönetmeliği'ne atıf yapar. 10'dan az çalışanı olan işyerlerine tanınan tek destek elemanı kolaylığı söndürme, kurtarma ve koruma ekiplerini kapsar; ilk yardım tarafında İlkyardım Yönetmeliği'nin oranı ve belge şartı geçerlidir. Destek elemanı hesabının ayrıntıları için acil durum destek elemanı sayısı yazımızı inceleyebilirsiniz.
Kimler İlk Yardımcı Olabilir, Belge Kaç Yıl Geçerli?
İlk yardımcı, Sağlık Bakanlığı'nın onayladığı müfredatla verilen 16 saatlik ilk yardım eğitimini tamamlayıp sınavda başarılı olan ve ilkyardımcı belgesi alan kişidir. Belge 3 yıl geçerlidir. 27 Aralık 2025'te yürürlüğe giren değişiklikten beri güncelleme eğitimi, geçerlilik süresi bitmeden önceki 3 ay içinde alınmak zorundadır.
| Konu | Kural | Dayanak (İlkyardım Yönetmeliği) |
|---|---|---|
| İlk yardım eğitimi süresi | 16 saat | md. 20 |
| Belgenin geçerlilik süresi | 3 yıl | md. 23/1-a |
| Güncelleme eğitimi zamanı | Bitiş tarihinden önceki 3 ay içinde | md. 21/4 ve md. 23/1-a |
| Güncelleme eğitimi süresi | İlk alınan eğitimin yarısı (16 saatlik eğitimde 8 saat) | md. 21/4 |
| Süresinde güncellenmezse | Belge geçersiz sayılır | md. 23/1-a |
Hesaba yalnızca geçerli ilkyardımcı belgesi olan çalışanları katın. Yönetmelik ilk yardımcıyı, ilk yardım eğitimi alarak ilkyardımcı belgesi almış kişi olarak tanımlar; başka bir eğitimin ilk yardım bölümüne katılmış olmak bu belgenin yerini tutmaz. Eğitim alacağınız merkezin, ilinizdeki il sağlık müdürlüğünün yayımladığı ilk yardım eğitim merkezleri listesinde yer aldığını kontrol edin.
27 Aralık 2025 değişikliği neyi değiştirdi?
Eski metinde güncelleme eğitimi, geçerlilik süresinin “bitimini takiben en geç” 3 ay içinde alınabiliyordu. 27 Aralık 2025 tarihli ve 33120 sayılı Resmî Gazete'de yayımlanan değişiklikle bu ifade “bitiminden önceki” olarak değiştirildi. Süresi dolan belgeyle güncelleme yapmaya imkân veren ek süre artık yoktur.
Örneğin belgesi 15 Mart 2027'de sona erecek bir çalışan için güncelleme penceresi 15 Aralık 2026 ile 15 Mart 2027 arasıdır. Bu pencereyi kaçıran çalışanın belgesi geçersiz sayılır, kişi ilk yardımcı sayılmaz ve oran hesabından düşer.
İşveren İlk Yardımcıları Nasıl Planlamalı?
6331 sayılı Kanun'un 11. maddesi işverene, işyerinin büyüklüğünü, özel tehlikelerini, çalışan sayısını ve işyerinde bulunan diğer kişileri dikkate alarak ilk yardım konusunda eğitimli yeterli sayıda kişi görevlendirme, eğitim ve tatbikat yaptırma ve ekiplerin her zaman hazır bulunmasını sağlama görevi verir. Oran tablosu bu yükümlülüğün yalnızca başlangıç noktasıdır.
- Vardiya ve mesai dışı çalışma: Her vardiyada, hafta sonu nöbetinde ve fazla mesai ekibinde belgeli en az bir ilk yardımcı bulunsun.
- Bina, kat ve saha dağılımı: Ayrı binalara, katlara ve uzak saha noktalarına ilk yardımcıları bölge bölge atayın. Müdahale mesafesi uzayan noktalar tablodan fazla kişi gerektirebilir.
- Ziyaretçi yoğunluğu: Yönetmelikteki oran yalnızca çalışanları sayar. AVM, otel, hastane veya okul gibi kalabalık işyerlerinde Kanun'un “işyerinde bulunan diğer kişiler” ifadesini dikkate alarak sayıyı artırın.
- Belge takibi: Her ilk yardımcının belge bitiş tarihini bir listede tutun ve güncelleme eğitimini 3 aylık pencere açılır açılmaz planlayın.
- Acil durum planı: ÇSGB'nin örnek formunda ilk yardım ekibi ayrı bir tabloda yer alır; destek elemanlarının ve varsa yedeklerinin adı, soyadı, unvanı ve sorumluluk alanı yazılır. Ekip tatbikatlarını acil durum planı ve tahliye tatbikatı takviminize ekleyin.
- Malzeme: İlk yardımcının müdahale edebilmesi için dolap ve çantanın eksiksiz olması gerekir. İçerik listesi için ilk yardım dolabı ve çantasında olması gerekenler yazımıza bakın.
- Dış irtibat: Kanun, ilk yardım ve acil tıbbi müdahale konularında işyeri dışındaki kuruluşlarla irtibatı sağlayacak düzenlemeleri yapmanızı da ister (md. 11/1-ç). 112'nin aranması ve ambulansın karşılanması ilk yardımcıların görev tanımında yazılı olsun.
Yeterli sayıda eğitimli kişi görevlendirmemek, Kanun'un 11. maddesine aykırılıktır. Kanun'un 26. maddesi bu aykırılık için uyulmayan her yükümlülük ve aykırılığın sürdüğü her ay için ayrı idari para cezası öngörür.
İlk yardımcıyı kimlerden seçmelisiniz?
Belgeli kişi olay anında yerinde değilse ekip kâğıt üzerinde kalır. Sahada sürekli bulunan ve işini bırakıp müdahaleye koşabilecek çalışanları seçin. Tek başına çalışan bir kazan dairesi operatörü ya da gün boyu dış görevde olan bir satış temsilcisi bu rol için uygun değildir; her bölümden ve her vardiyadan gönüllüleri tercih edin.
Belge takip tablosu örneği
Aşağıdaki gibi basit bir tablo, güncelleme penceresini kaçırmamanızı sağlar. Bitiş tarihi geçmiş satırlar oran hesabından çıkar.
| Ad soyad | Bölüm ve vardiya | Belge bitiş tarihi | Güncelleme penceresi | Durum |
|---|---|---|---|---|
| A. K. | Dikiş, gündüz | 15.03.2027 | 15.12.2026 ile 15.03.2027 arası | Eğitim tarihi ayarlanacak |
| M. T. | Paketleme, gece | 02.09.2026 | Kapandı | Geçersiz, sayıma girmez |
| E. S. | Kalite, gündüz | 20.06.2028 | 20.03.2028 ile 20.06.2028 arası | Geçerli |
Hesabı Bozan Altı Hata
Formül basittir; sorunlar genellikle uygulamada çıkar. Hesabınızı kesinleştirmeden önce şu noktaları kontrol edin.
- Destek elemanı oranını kullanmak: 50, 40 ve 30 oranları ilk yardım ekibine uygulanmaz. 65 kişilik şantiyede bu hata 4 ilk yardımcı eksik bırakır.
- Küsuratı aşağı yuvarlamak: Tehlikeli sınıfta 31 çalışan için 2 değil 3 ilk yardımcı gerekir.
- Herkesi gündüz vardiyasına toplamak: Toplam sayı tutsa bile gece vardiyasında belgeli kimse yoksa ekip hazır değildir.
- Süresi dolmuş belgeyi saymak: 27 Aralık 2025'ten beri bitiş tarihinden sonra güncelleme yapılamaz; süresi dolan belge sayıma girmez.
- Ayrı işyerlerini tek hesapta toplamak: Ofisi ve fabrikası ayrı işyeri olan bir şirket, her işyerini kendi tehlike sınıfı ve çalışan sayısıyla hesaplamalıdır.
- Tehlike sınıfını tahminle almak: Sınıfı, işyerinin NACE kodunun Tebliğ ekindeki karşılığıyla belirleyin; liste güncellendiğinde hesabı yenileyin.
İlk Yardım Ekibinizi Eksiksiz Kurun
Hesabınız mevcut belgeli kişi sayınızdan fazla ilk yardımcı gerektiriyorsa eğitimi vardiya düzenini bozmayacak gruplar halinde planlayın ve belge bitiş tarihlerini aynı listede izleyin. Asya Akademi'nin ilk yardım eğitimi sayfasından program ve kayıt bilgilerine ulaşabilirsiniz.
Kaynaklar
İlgili eğitimler ve sayfalar
Sıkça sorulan sorular
Evet. Tehlikeli ve çok tehlikeli sınıfta yönetmelik “her 15 (10) çalışana kadar 1” dediği için ilk çalışandan itibaren 1 ilk yardımcı gerekir. Az tehlikeli sınıfta da 6331 sayılı Kanun'un 11. maddesi ilk yardım için eğitimli kişi görevlendirmenizi istediğinden en az 1 ilk yardımcı bulundurmalısınız.
İlkyardım Yönetmeliği'nin 21. maddesine göre güncelleme eğitimi, ilk alınan eğitimin yarısı kadar sürer. 16 saatlik ilk yardım eğitimi için bu süre 8 saattir. Eğitimi belgenin bitiş tarihinden önceki 3 ay içinde almanız gerekir.
Yönetmelikteki oran yalnızca çalışan sayısıyla işler. Ancak 6331 sayılı Kanun'un 11. maddesi, ekipleri belirlerken işyerinde bulunan diğer kişileri de dikkate almanızı ister. AVM, otel veya hastane gibi kalabalık işyerlerinde orandan fazla ilk yardımcı planlamanız bu nedenle yerinde olur.
Evet, oran doğrudan tehlike sınıfına bağlıdır. NACE kodunuz ya da Tebliğ ekindeki sınıflandırma değiştiğinde hesabı yeniden yapın. Örneğin 60 çalışanlı bir işyeri az tehlikeliden tehlikeliye geçerse ilk yardımcı sayısı 3'ten 4'e çıkar.
Süresinde güncelleme eğitimine katılmayanların belgesi geçersiz sayılır ve bu kişi artık ilk yardımcı sayılmaz. Yeniden belge almak için bir ilk yardım eğitim merkezine başvurması gerekir. Bu sürede oranı korumak için belgesi geçerli başka bir çalışanı görevlendirin.
