Gece Çalışması Kuralları: 7,5 Saat Sınırı, Sağlık Raporu ve Yasaklar

Gece çalışması, 4857 sayılı İş Kanunu'nun 69. maddesine göre en geç 20.00'de başlayıp en erken 06.00'ya kadar süren ve en fazla 11 saat olan dönemde yapılan çalışmadır ve 7,5 saati geçemez. Turizm, özel güvenlik, sağlık ve petrol arama işlerinde bu sınır yalnızca işçinin yazılı onayıyla aşılabilir; 18 yaş altı, gebe ve yeni doğum yapmış çalışanlar ise gece çalıştırılamaz.

Gece Çalışması Kuralları Özet Tablosu

Aşağıdaki tablo, gece postası planlarken kontrol etmeniz gereken temel kuralları dayanaklarıyla birlikte toplar. Tabloda ve metinde kısaca “Postalar Yönetmeliği” olarak andığımız düzenleme, Postalar Halinde İşçi Çalıştırılarak Yürütülen İşlerde Çalışmalara İlişkin Özel Usul ve Esaslar Hakkında Yönetmelik'tir.

Gece Hangi Saatleri Kapsar, Hangi Posta Gece Postası Sayılır?

İş Kanunu'na göre gece, en geç 20.00'de başlayan, en erken 06.00'ya kadar süren ve en fazla 11 saat olan dönemdir; Postalar Yönetmeliği bu dönemi 20.00-06.00 olarak anar. Bir postanın çalışma süresinin yarısından çoğu bu aralığa düşüyorsa postanın tamamı gece çalışması sayılır ve 7,5 saat sınırı bütün postaya uygulanır.

16.00-24.00 gibi tam sınırda kalan postalarda sonucu molanın saati belirler. Ara dinlenmesi çalışma süresinden sayılmadığı için (İş Kanunu md. 68) mola 20.00'den önce verilirse gecede geçen çalışma yarıyı aşar, 20.00'den sonra verilirse aşmaz. Bu tür postalarda mola saatini çizelgeye açıkça yazın.

Kanun, gece başlangıcının bazı işler veya bölgeler için yönetmelikle değiştirilebileceğini de öngörür (md. 69/2); böyle bir düzenleme yoksa 20.00-06.00 aralığını esas alın.

Gece Çalışması Kaç Saat Olabilir?

İşçilerin gece çalışmaları 7,5 saati geçemez ve bu süreye ara dinlenmeleri dahil edilmez. Örneğin 22.00-06.00 postasında yarım saat mola verildiğinde fiili çalışma 7,5 saat olur ve sınır korunur. Aynı postayı 21.00-06.00 olarak kurmak ise bir saatlik molaya rağmen 8 saat çalışma demektir ve istisna sektörler dışında İş Kanunu md. 69'a aykırıdır.

Fazla çalışma ve günlük 11 saat

Gece sayılan dönemde yürütülen işlerde fazla çalışma yaptırılamaz (İş Kanununa İlişkin Fazla Çalışma ve Fazla Sürelerle Çalışma Yönetmeliği md. 7). Yönetmelik bir ayrım yapar: gündüz işine eklenen fazla çalışma gece dönemine sarkabilir. Gündüz postasındaki depo personelinin fazla çalışması 20.00'den sonraya uzayabilir, ama gece postasındaki forklift operatörüne posta bitiminde ek saat yazılamaz.

Günlük çalışma süresi ise İş Kanununa İlişkin Çalışma Süreleri Yönetmeliği md. 4'e göre her ne şekilde olursa olsun 11 saati aşamaz. Sektör istisnaları 7,5 saatlik gece sınırını esnetir, bu üst sınırı kaldırmaz.

7,5 Saat Sınırı Hangi Sektörlerde Aşılabilir?

İş Kanunu md. 69, turizm, özel güvenlik, sağlık hizmeti ile 6491 sayılı Türk Petrol Kanunu kapsamındaki petrol araştırma, arama ve sondaj işlerinde 7,5 saatin aşılmasına izin verir. Şart, işçinin yazılı onayıdır. Bu işyerlerinde alt işveren tarafından çalıştırılan temizlik, yemek veya güvenlik personeli de istisna kapsamındadır.

Postalar Yönetmeliği md. 7 bu sektörlerin sınırını şöyle çizer:

Bu dört sektörde 24 saat iki posta halinde de düzenlenebilir (Postalar Yönetmeliği md. 4); diğer sürekli işlerde en az üç posta zorunludur. 12 saatlik bir gece nöbetinde bir saatlik ara dinlenmesiyle fiili çalışma 11 saattir ve günlük üst sınıra dayanır. Aynı düzen, istisna dışında kalan bir otomotiv yan sanayi fabrikasının üretim hattında kurulamaz.

Bu dört sektör dışında sınır yalnızca zorunlu nedenlerle çalışmada (İş Kanunu md. 42), seferberlik halinde (md. 43) ve asıl işe ek en çok iki saatlik hazırlama, tamamlama ve temizleme işlerinde aşılabilir (Postalar Yönetmeliği md. 7, Hazırlama, Tamamlama ve Temizleme İşleri Yönetmeliği md. 5).

Gece ve Gündüz Postaları Nasıl Değiştirilir?

Gece ve gündüz işletilen, nöbetleşe postalarla yürüyen işlerde bir çalışma haftası gece çalışan işçi, izleyen hafta gündüz postasına alınır. İşin niteliği ve iş sağlığı ve güvenliği göz önünde tutularak iki haftalık nöbetleşme de uygulanabilir. Postası değişen işçi kesintisiz en az 11 saat dinlenmeden yeni postaya başlatılamaz.

Posta düzenini kurarken Postalar Yönetmeliği'nin şu kurallarını uygulayın:

1. 1Sürekli işlerde 24 saati en az üç postaya bölün; turizm, özel güvenlik, sağlık ve petrol işlerinde iki posta da kurulabilir (md. 4).
2. 2Posta sayısını, saatleri, çalışan adlarını, ara dinlenmelerini ve hafta tatillerini işyerinde ilan edin (md. 3).
3. 3Zorunluluk olmadıkça işçinin postasını değiştirmeyin (md. 8).
4. 4Posta değişiminde kesintisiz en az 11 saat dinlenme verin (md. 9). Cumartesi 08.00'de biten son gece postasından sonra işçi en erken aynı gün 19.00'da yeni postaya başlayabilir.
5. 5Haftanın bir gününde, en az 24 saatlik hafta tatilini nöbetleşe verin (md. 11).
6. 6Her postada çalışanların ad ve soyad listesini Bakanlık istediğinde sunmak üzere işyerinde tutun (md. 12).

Bir işçiyi postalar arasında döndürmeden sürekli gece postasında tutmak, İş Kanunu md. 104'te sayılan “gece ve gündüz postalarını değiştirmeme” fiilidir ve idari para cezasına konu olur.

Gece Çalışması İçin Sağlık Raporu Zorunlu mu?

İş Kanunu md. 69'daki “işe başlamadan önce rapor, en geç iki yılda bir kontrol” hükmü 2012'de 6331 sayılı İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu ile yürürlükten kaldırıldı. Bugün sağlık gözetimi bu Kanunun 15. maddesine göre yürür ve işyeri hekimi gece postaları dahil tüm çalışanların sağlık gözetimini yapar. Kadın çalışanlar için ise gece postasına özel rapor şartı vardır.

Herkes işe girişte muayene edilir; işin tehlike sınıfı tehlikeli veya çok tehlikeliyse işe uygunluk raporu alınmadan çalışan işe başlatılamaz (6331 md. 15/2). Periyodik muayene aralıklarını İşyeri Hekimi ve Diğer Sağlık Personelinin Görev, Yetki, Sorumluluk ve Eğitimleri Hakkında Yönetmelik md. 9 belirler:

İşyeri hekimi gerek görürse bu süreleri kısaltır. Örneğin çok tehlikeli sınıftaki bir kimya tesisinde gece postasındaki operatör en geç yılda bir muayene edilir; hekim uyku düzeniyle ilgili bir bulgu görürse aralığı altı aya indirebilir. Vardiyalı işyerlerinde işyeri hekiminin görevlendirmesi de vardiyalara uygun yapılır (aynı yönetmelik md. 7).

Gece çalışması nedeniyle sağlığının bozulduğunu raporla belgeleyen işçiye işveren, olanakların elverdiği ölçüde gündüz postasında durumuna uygun bir iş verir (Postalar Yönetmeliği md. 8). Sağlık gözetiminin bütün maliyeti işverene aittir ve çalışana yansıtılamaz (6331 md. 15/4); kanunun diğer yükümlülükleri için 6331 sayılı Kanun özetimize bakabilirsiniz.

Kadın Çalışanlar Gece Postasında Hangi Şartlarla Çalışır?

On sekiz yaşını doldurmuş kadın çalışanlar gece postasında çalışabilir; şartları Kadın Çalışanların Gece Postalarında Çalıştırılma Koşulları Hakkında Yönetmelik belirler. İşe başlamadan önce işyeri hekiminden sakınca olmadığını gösteren rapor alınır, süre kural olarak 7,5 saati geçemez ve toplu taşımanın zor olduğu işyerlerinde işveren servis sağlamak zorundadır.

• Süre: En çok 7,5 saat. Turizm, özel güvenlik ve sağlık hizmeti yürütülen işlerde, alt işveren çalışanları dahil, kadın çalışanın yazılı onayıyla aşılabilir (md. 5). Bu yönetmeliğin istisna listesinde petrol işleri yer almaz.
• Ulaşım: Belediye sınırları dışındaki ya da posta değişim saatlerinde toplu taşımayla gidip gelmenin zor olduğu işyerlerinde işveren, kadın çalışanları ikametgâhlarına en yakın merkezden uygun araçla götürüp getirir (md. 6).
• Sağlık: Rapor işyerinde görevli işyeri hekiminden alınır; sonraki muayene aralıklarını da işyeri hekimi belirler (md. 7).
• Eşler: Eşi de postalarla yürütülen bir işte çalışan kadın çalışanın isteğiyle gece postası, eşininkine denk gelmeyecek şekilde düzenlenir; aynı işyerindeki eşlerin aynı postada çalışma isteği imkân dahilinde karşılanır (md. 8).
• Kayıt: Gece postasındaki kadın çalışanların isim listeleri, iş müfettişlerine gösterilmek üzere işyerinde saklanır (md. 10).

Bursa'da 24.00'te posta değiştiren ve o saatte otobüs seferi bulunmayan bir tekstil fabrikasında servis, tercih değil yönetmelik şartıdır.

Gebe ve Emziren Çalışanlar Gece Çalıştırılabilir mi?

Hayır. Gebeliği doktor raporuyla tespit edilen çalışan doğuma kadar, doğum yapan çalışan ise doğumdan itibaren bir yıl gece postasında çalıştırılamaz. Emziren çalışanda bu süre, anne veya çocuğun sağlığı için gerekli olduğu işyeri hekimi raporuyla belgelenirse altı ay daha uzar. Bu dönemlerde çalışma gündüz postalarına göre düzenlenir.

Kurallar iki yönetmelikte yer alır: Kadın Çalışanların Gece Postalarında Çalıştırılma Koşulları Hakkında Yönetmelik ile Gebe veya Emziren Kadınların Çalıştırılma Şartlarıyla Emzirme Odaları ve Çocuk Bakım Yurtlarına Dair Yönetmelik.

İki yönetmeliğin dili farklıdır: biri gebe çalışanın gece postasında “çalıştırılamayacağını”, diğeri gece çalışmaya “zorlanamayacağını” söyler. Güvenli uygulama, gebelik raporunun geldiği gün çalışanı gündüz postasına almaktır.

18 Yaşından Küçükler Gece Çalışabilir mi?

Hayır. İş Kanunu md. 73 sanayi işlerinde 18 yaşını doldurmamış çocuk ve genç işçilerin gece çalıştırılmasını yasaklar; Çocuk ve Genç İşçilerin Çalıştırılma Usul ve Esasları Hakkında Yönetmelik bu yasağı gece dönemine rastlayan tüm işlere genişletir. Kafe, market veya restoranda çalışan 17 yaşındaki bir genç de 20.00-06.00 arasında çalıştırılamaz.

Yaz döneminde işe aldığınız öğrencilerin doğum tarihini çizelgeye yazın; 18 yaşını doldurana kadar akşam postası en geç 20.00'de bitmeli ve 14 saatlik dinlenme korunmalıdır.

Gece Çalışması Kurallarına Uymamanın Cezası Nedir?

İş Kanunu md. 104'e göre işçiyi gece 7,5 saatten fazla çalıştıran, gece ve gündüz postalarını değiştirmeyen veya 18 yaş altı işçiyi gece çalıştıran işverene idari para cezası verilir. ÇSGB'nin 2026 tablosuna göre bu fiillerin her biri için tutar 26.620 TL'dir. Cezalar her yıl yeniden değerleme oranıyla güncellenir.

6331 sayılı Kanuna ait tutarlar İSG Genel Müdürlüğünün 2026 listesinden alınmıştır; 2026 yeniden değerleme oranı yüzde 25,49'dur.

İşveren İçin Gece Postası Kontrol Listesi

Gece postası olan bir işyerinde mevzuatın aradığı kayıtlar posta çizelgesi, isim listeleri, yazılı onaylar ve sağlık raporlarıdır. Yeni bir posta planını uygulamaya almadan önce şu adımları İSG uzmanınız ve işyeri hekiminizle kontrol edin; genel çerçeve için işverenin İSG yükümlülükleri yazımıza bakabilirsiniz.

1. 1Her postanın gece dönemine düşen kısmını hesaplayın; yarısından çoğu gecedeyse 7,5 saat sınırını bütün postaya uygulayın.
2. 27,5 saati aşacaksanız istisna sektöre girdiğinizi belgeyle doğrulayın ve her işçiden önceden yazılı onay alıp özlük dosyasına koyun.
3. 3Çizelgeyi ilan edin; posta değişiminde 11 saat, hafta tatilinde en az 24 saat kesintisiz dinlenmeyi kontrol edin.
4. 418 yaş altı, gebe, doğum sonrası ilk yılındaki ve raporla süresi uzatılmış emziren çalışanları gece listelerinden çıkarın.
5. 5Kadın çalışanlar için işyeri hekimi raporunu ve gerekiyorsa servis planını hazırlayın.
6. 6Yorgunluk, tek başına çalışma ve acil durum risklerini risk değerlendirmesine ayrı başlıklar olarak işleyin.

Gece Postası Planında Uzman Desteği

Gece çalışması kuralları İş Kanunu, 6331 sayılı Kanun ve sekiz ayrı yönetmelikte dağınık durur; posta planı, sağlık gözetimi ve özel gruplar birlikte okunmadığında hata yapmak kolaydır.

İSG uzmanlığı sınavına hazırlanıyorsanız hangi düzenlemelerden sorumlu olduğunuzu İSG sınavı mevzuat kapsamı yazımızda görebilirsiniz. Bu mevzuatı sahada uygulayan bir uzman olmak için Asya Akademi'nin İSG uzmanlığı eğitimi programını inceleyin.

Kaynaklar

• 4857 sayılı İş Kanunu (mevzuat.gov.tr)
• Postalar Halinde İşçi Çalıştırılarak Yürütülen İşlerde Çalışmalara İlişkin Özel Usul ve Esaslar Hakkında Yönetmelik (mevzuat.gov.tr)
• Kadın Çalışanların Gece Postalarında Çalıştırılma Koşulları Hakkında Yönetmelik (mevzuat.gov.tr)
• 4857 sayılı İş Kanununa göre 2026 yılında uygulanacak idari para cezaları (ÇSGB)

Metinde adı geçen diğer yönetmeliklerin güncel metinlerine mevzuat.gov.tr üzerinden aynı adlarla ulaşabilirsiniz.